Hirudologia to nauka, która pojawiła się w wyniku obserwacji i badań pijawek lekarskich. Szeroko stosowana hirudoterapia spowodowała wzrost zainteresowania możliwościami uzycia pijawek lekarskich w terapii człowieka. Szerokie grono naukowców od lat bada i poznaje pijawki i wyniki tych badań dają podstawy poszerzenia zakresu stosowania pijawek lekarskich w coraz to nowych wskazaniach. Współpraca biologów , weterynarzy,  lekarzy medycyny i profesjonalnych terapeutów jest wymogiem i koniecznością współczesnych kooperacji w tym zakresie. Czasy kiedy stosowano pijawki do ,,upustów złej krwi", dawno minęły. Obecnie terapia pijawkami lekarskimi jest procedurą medyczną wg kodu ICD-9 o numerze 99.991 i wymaga profesjonalnego podejscia od strony naukowej. Prace wielu hirudologów dostarczają bezcennej wiedzy na ten temat i budują zupełnie nowy obraz współczesnej hirudoterapii.

 

 Hirudoterapia (łac. hirudo – pijawka) –leczenia z wykorzystaniem niektórych gatunków pijawek. Jest to rodzaj terapii znany człowiekowi od początków cywilizacji. Pierwsze odnotowane przypadki jej stosowania znane są z malowideł ściennych starożytnego Egiptu pochodzących z okresu XVIII dynastii (1550–1292 p.n.e.)[1]. Autorem pierwszych pisanych źródeł informacji o medycznym stosowaniu pijawek jest Nikander (II wiek p.n.e.) Od I wieku naszej ery pojawiało się coraz więcej źródeł pisanych, w tym pisma chińskie oraz literatura sanskrycka, perska i arabska. W tym okresie Rzymianie nadali pijawkom nazwę "hirudo"[1], przez Karola Linneusza przyjętą za nazwę jednego z rodzajów pijawek (Hirudo Linnaeus, 1758). Pliniusz Starszy napisał, że pijawki wysysają krew i są użyteczne na "bóle reumatyczne i wszelkiego rodzaju dolegliwości i gorączki"[1]. Atrakcyjność pijawek zmieniała się w historii medycyny, a obecnie jej znaczenie wzrasta[2][1]. W czerwcu 2004 roku Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) dopuściła pijawki lekarskie (Hirudo medicinalis) do obrotu w medycynie, uznając je za środek leczniczy[3].

Do hirudoterapii wykorzystuje się kilkanaście gatunków pijawek, przede wszystkim z rodziny Hirudinidae. Obecnie najczęściej wykorzystuje się do tego celu osobniki hodowane w sterylnych kulturach, choć we wschodniej Europie i w Azji masowo pozyskuje się także dzikie osobniki. Najczęściej wykorzystuje się w praktyce trudne do rozróżnienia przez niespecjalistów 4 gatunki: azjatycko-południowoeuropejski gatunek Hirudo verbana, afrykański Hirudo troctina, azjatyckiHirudo orientalis, a także objętą w wielu krajach, także w Polsce ścisłą ochroną gatunkową pijawkę lekarską (Hirudo medicinalis), która w handlu występuje czasem także pod nieaktualną, synonimiczną nazwą Hirudo officinalis. Dwa spośród tych gatunków: H. medicinalis i H. verbana objęte są przepisami Konwencji Waszyngtońskiej (CITES) oraz rozporządzeniami Unii Europejskiej regulującymi handel zagrożonymi gatunkami.

Pijawki próbuje wykorzystywać się w leczeniu paradontozychoroby zwyrodnieniowej stawów[4], niepłodności zarówno u kobiet jak i u mężczyzn, między innymi w przypadku leczenia nadciśnienia tętniczego i choroby niedokrwiennej serca, ponieważ pijawki wydzielają z gruczołów gardzieli hirudynę, która jest substancją przeciwzakrzepową (antykoagulant)[5][6].

Według zwolenników terapii skaleczenia, oparzenia, ropienie goją się lepiej przy zastosowaniu hirudoterapii. Terapia ta jest też stosowana dla przyspieszenia gojenia po operacjach plastycznych czy przeszczepach skóry[7].

Pijawka lekarska to jedyny przedstawiciel tej grupy gatunków występujący naturalnie w Polsce. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową, wymaga ochrony czynnej[8]. Do hirudoterapii używa się przede wszystkim osobników wyhodowanych w warunkach sterylnych kultur, co jest również podyktowane względami higienicznymi. Większość pijawek stosowanych w polskiej hirudoterapii to przedstawiciele gatunków obcych dla krajowej fauny.

Przypisy

  1. 1,01,11,21,3 Whitaker etHistorical Article: Hirudo medicinalis: ancient origins of, and trends in the use of medicinal leeches throughout history. „British Journal of Oral and Maxillofacial Surgery”. 42, s. 133—137, 2004. doi:10.1016/S0266-4356(03)00242-0(ang.).
  2.  : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
  3.  C.Beyond bloodletting: FDA gives leeches a medical makeover„FDA Consumer”. 38 (9), 2004 (ang.).
  4.  Michalsen etEffectiveness of leech therapy in women with symptomatic arthrosis of the first carpometacarpal joint: A randomized controlled trial„PAIN”. 137 (2), s. 452-459, 2008. doi:10.1016/j.pain.2008.03.012(ang.).
  5.  Abdelgabar AM, BhowmickThe return of the leech„Int. J. Clin. Pract.”. 2 (57), s. 103–5, marzec 2003. PMID 12661792.
  6.  ErnstBorn to suck--the return of the leech?„Pain”. 2 (137), s. 235–6, lipiec 2008. doi:10.1016/j.pain.2008.02.016PMID 18367335.
  7.  M. Derganc i F. Zdravic, British Journal of Plastic Surgery 1960.
  8.  Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną ( ).

 http://pl.wikipedia.org/wiki/Hirudoterapia

Początek strony